Interactum Lectoraat: Kennisbank

Schoolportfolio’s

De term portfolio komt uit het Italiaans: ‘portare foglio’ betekent ‘dragen van papier’. Oorspronkelijk wordt met een portfolio een map bedoeld waarin kunstenaars hun beste werk bewaren om aan anderen te laten zien. Wat eigentijdser geformuleerd: met een portfolio demonstreert een kunstenaar zijn/haar artistieke competenties.

Momenteel doen portfolio’s hun intrede in het onderwijs. In het hoger onderwijs zien we al langere tijd hoe studenten een eigen portfolio bijhouden. De laatste jaren gaan ook steeds meer basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs over tot het werken met portfolio’s. Ook in het kader van verdere professionalisering van leraren en ipb zien we dat sommige scholen gebruik maken van leerkrachtportfolio’s.

Wat is nu eigenlijk een portfolio? Is dat ‘gewoon’ een map met werk van leerlingen, studenten of leraren? Of is het wat anders?
Een portfolio zouden we als volgt kunnen omschrijven: het is een door de lerende samengestelde en beargumenteerde selectie van leeropbrengsten (bijvoorbeeld werkstukken, verslagen, toetsen, voorbeeldlessen) en reflecties daarop. Met een portfolio laat de lerende zien dat hij/zij bepaalde competenties heeft verworven, hoe dat is gegaan en wat dat voor hem/haar betekent.
Van belang is dus dat in een portfolio niet alleen ‘bewijzen’ van leeropbrengsten worden bewaard, maar ook reflecties op die leeropbrengsten en op het leerproces dat tot die opbrengsten heeft geleid. Zonder deze reflecties spreken we niet van een portfolio. Het is dan gewoon een verzameling met werk van de lerende.

De meest gebruikte variant van portfolio’s is de individuele: leerlingen, studenten of leraren hebben een persoonlijk portfolio. Met (collectieve) schoolportfolio’s is nog betrekkelijk weinig ervaring opgedaan.
Wij verstaan onder een schoolportfolio: een door het team samengestelde en beargumenteerde selectie van documenten (en dergelijke) en reflecties daarop.

Een schoolportfolio heeft de volgende functies:

  1. Documenteren (inzichtelijk maken) van de eigen ontwikkeling door en voor het team zelf: hoe staan wij ervoor, wat hebben we geleerd, hoe is dat gegaan en hoe kijken wij als team terug op ons leerproces?
  2. Uitdagen tot zelfgestuurd leren: welke vervolgstappen gaan wij (op basis van 1) zetten?
  3. Delen van ervaringen met anderen; een schoolportfolio kan dienen om aan anderen (andere scholen bijvoorbeeld) te laten zien welk proces de school doormaakt, wat daarvan de opbrengsten zijn en wat het team daarvan vindt.

Voorbeelden van documenten zijn:

  • ingevulde formulieren, vragenlijsten, welbevindingsmeters, story-lines etc.
  • verslagen van bijeenkomsten
  • verslagen van (groeps)interviews
  • logboeken,
  • etc.

In een schoolportfolio legt de school zelf verschillende zaken vast. We zouden aan de volgende indeling kunnen denken:

  opbrengsten processen portfolio
Feitelijke informatie Wat heeft het proces opgeleverd? Wat is er feitelijk gebeurd XXXXXXX
Collectieve reflectie Wat vinden wij ervan?
Wat betekend dit voor ons?
Hoe ervaren wij het proces? Hoe ervaren wij het werken met onze schoolportfolio?
Collectieve consequenties voor handelen Wat willen we concreet bereiken? Hoe gaan we da doen?
Welke vervolgstappen gaan we zetten?
Wat gaan we veranderen in het werken met onze schoolportfolio?

 De schoolportfolio zou de volgende inhoudsopgave kunnen hebben:

  1. Informatie over de ontwikkeling die de school in het kader van de pilot wil doormaken: de gemeenschappelijke ambitie van de school.
  2. Feitelijke informatie over de collectieve ontwikkeling die de school doormaakt:
    ➢ Wat is er tot nu toe gebeurd
    ➢ Wat heeft dat opgeleverd?
    ➢ Documenten waaruit dat blijkt.
  3. Informatie over collectieve ervaringen:
    ➢ Hoe ervaart het team het proces?
    ➢ Wat betekenen de opbrengsten voor het team?
    ➢ Documenten waaruit dat blijkt.
  4. Informatie over collectieve consequenties:
    ➢ Wat wil het team op basis hiervan bereiken?
    ➢ Welke vervolgstappen gaat het team daarvoor zetten?
    ➢ Documenten waaruit dat blijkt.
  5. Informatie over het werken met de schoolportfolio:
    ➢ Hoe ervaart het team het werken met de schoolportfolio?
    ➢ Wat gaan ze hierin veranderen en hoe gaan ze dat aanpakken?
    ➢ Documenten waaruit dat blijkt.

Een schoolportfolio wordt door de school zelf bijgehouden en gevuld. De school bepaalt zelf wat van belang is om in de portfolio te bewaren. Belangrijk is dat de portfolio niet als bureaucratische rompslomp wordt ervaren en dat het werken met de portfolio motiverend is. Een schoolportfolio zou in de eerste plaats een leerdocument van de school zelf moeten zijn.