Interactum Lectoraat: Kennisbank

4.3 Integreren programma eisen handelen en collectief

Op grond van een analyse van verschillende modellen gebruiken we:

1. vanuit het perspectief dat leren handelen is de cyclus van van Strien.

2. vanuit het perspectief van dat het om collectief leren gaat de cyclus van Dixon

De vier fasen uit het model van Dixon is gecombineerd met de vijf fasen uit de regulatieve onderzoekscyclus van van Strien tot een cyclus voor collectief leren van zes fasen. Op deze manier wordt de integratie van twee kernelementen gerealiseerd uit het programma van eisen, namelijk leren c.q. handelen en collectief.

Uit figuur 1 blijkt dat aan het model van Dixon twee fasen zijn toegevoegd, namelijk collectieve ambitie en collectief evalueren. Deze twee fasen zijn ook toegevoegd op grond van de praktijkervaringen die binnen de scholen en opleidingen met collectief leren zijn opgedaan. Op grond van die ervaringen wordt duidelijk dat instellingen moeite hebben met het focussen van hun ontwikkelprocessen en dat men binnen instellingen geneigd is de stap ‘evaluatie’ over te slaan. De neiging is sterk aanwezig om van het ene proces in het andere te rollen. De ervaringen uit bijvoorbeeld het project Team Op Maat bevestigen onze praktijkervaringen (zie Berendsen, @ @)

Ondertussen is de nodige ervaringen opgedaan met het doorlopen van de fase ‘het formuleren van een gemeenschappelijke ambitie’. Uit die ervaringen blijkt dat deze stap als betekenisvol wordt ervaren maar ook als bijzonder lastig

Hieronder worde de twee fasen toegelicht.

 

Fase collectieve ambitie

Door van Strien (1975; 1986) wordt benadrukt dat het formuleren van een probleem een belangrijke eerste stap is. Gekozen is voor een wat ruimere formulering. Een collectieve leercyclus zou moeten starten vanuit de gemeenschappelijke vragen, uitdagingen, problemen, kansen, etc. Omdat ‘probleem’ analytisch klinkt én teveel vanuit alleen tekortkomingen vertrekt, wordt het bredere begrip ‘ambitie’ gehanteerd voor deze eerste stap (zie: 3.4.1 ‘Waarnemen, emoties, handelen en denken’).

Het belang van het formuleren van een collectieve ambitie wordt al een aantal jaren benadrukt (Teurlings & Vermeulen, 2004). Meer recent wordt door de Roode (2008, p. 6) gesteld: “Wat lijkt te ontbreken is een collectieve ambitie, waaronder wordt verstaan dat mensen op een inspirerende wijze een gezamenlijk resultaat nastreven”. Ook bij Weggeman (2007) komt dit naar voren als hij aangeeft dat coördinatie van professionals het beste geregeld kan worden door te sturen op collectieve ambitie. Fullan (2006) wijst op het belang van het formuleren van een gemeenschappelijke visie, doelen en hoge verwachtingen.

 

Fase collectief evalueren

De fase van collectief evalueren is toegevoegd op grond van het model van van Strien. Deze laatste stap is bedoeld om systematisch te leren van de hele cyclus en de onderlinge verbanden tussen de diverse processen en (tussen) opbrengsten.

De invulling van de stap collectief evalueren kan ook ‘lerend evalueren’ (zie Edelbos & van Buuren, 2005) genoemd worden, een proces van proberen en aanpassen, van handelen en interpreteren.Vanuit deze invulling van het concept collectief evalueren is een naadloze verbinding te maken met kwaliteitszorg (zie ook Castelijns, 200@; Sleegers e.a. 200@; Popeijus e.a. 2000@).


Figuur 1

Empirisch regulatieve cyclus van Van Strien Collectieve leercyclus van Dixon Cyclus collectief leren van Kantelende Kennis
1. Formuleren van een probleem   1. Gemeenschappelijke ambitie
  1. Informatie genereren 2. Gemeenschappelijk data verzamelen
2. Diagnose 2.Informatie integreren
3. Informatie interpreteren
3. Gemeenschappelijk informatie interpreteren
3. planning 3. Informatie interpreteren 4.Gemeenschappelijk consequenties formuleren
4. Actie 4. Handelen 5. Gemeenschappelijke actie
5. Evaluatie   6. Gemeenschappelijk evalueren

Door het combineren van de fasen uit de modellen van Dixon en van Strien, door het toevoegen van de fasen collectieve ambitie en collectief evalueren aan het model van Dixon is een model voor collectief leren ontstaan dat uit zes fasen bestaat.


<< 4.0 Programma van eisen voor collectief leren
<< 4.1 Programma eis: handelen
<< 4.2 Programma eis: collectief
>> 4.4 Programma eis: gebruiksvriendelijkheid
>> 4.5 Het cyclisch model van zes stappen