Interactum Lectoraat: Kennisbank

4.0 Programma van eisen voor collectief leren

In het theoretisch kader staat dat kennis wordt opgevat als voortdurende interactie van mensen met hun omgeving (zie: 3.3.5 ‘interactieve kennisopvatting’; zie: ‘Modus 2’). Collectief leren is een continue proces van wederzijdse aanpassing door waarnemen en handelen. Onder ‘collectief’ wordt een groep individuen verstaan met een gemeenschappelijke ontwikkelingsopgave zichzelf als groep te realiseren. Individuen, die deel uit maken van een collectief, creëren door te interacteren kennis waarmee ze hun eigen organisatie (of hun context in brede zin) veranderen.

Het gaat om het zoeken van een voortdurende balans van de mens met zijn omgeving. Het is geen kwestie van stimulus en respons. De mens constitueert op hetzelfde moment en in hetzelfde proces zowel stimulus (verandering in de omgeving) als respons (verandering in het eigen handelen). Er wordt voortdurend intelligent gehandeld, systematisch geexperimenteerd, verbeeld en betekenis gegeven.
Het is een proces waarin verandering in de omgeving en verandering in het eigen handelen op hetzelfde moment plaatsvinden: door te handelen, het effect van dat handelen te registreren, te evalueren, daar consequenties aan te verbinden en uit te proberen door te handelen, waarmee de circel rond. Een cyclisch proces dus.

Een lineair model is voor het beschrijven van dit zoeken van de balans ontoereikend. Een lineair model veronderstelt dat zaken na elkaar elkaar plaatsvinden, met een vertrekpunt en een afrondend eindpunt.
Zowel het in de alinea hiervoor beschreven kennis begrip, als inzichten uit de neurobiologie, waarin sprake is van elektronische circuits, vragen om een model waarin geen begin of eind te onderscheiden is maar waarin een voortdurende dynamiek van ontwikkeling plaatsvindt. Een cyclisch model dus.

We willen een methodiek ontwikkelen om collectief leren plaats te laten vinden. Daartoe is gezocht naar modellen die gericht zijn op handelen (zie: 4.1 ‘Programma eis: handelen’) en naar modellen die het collectieve een plek geven (zie: 4.2 ‘Programma eis: collectief’). Het ‘handelingsmodel’ en het ‘collectieve model’ zijn vervolgens samengevoegd en daaruit is het model voor collectief leren ontstaan (zie: 4.3 ‘Integreren programma eisen handelen en collectief’). Als extra eis aan dit model stelden we nog dat het gebruiksvriendelijk moet zijn in de zin dat de praktijk ermee moet kunnen werken (zie: 4.4 ‘Programma eis: gebruiksvriendelijkheid’).

>> 4.1 ‘Programma eis: handelen’
>> 4.2 ‘Programma eis: collectief’
>> 4.3 ‘Integreren programma eisen handelen en collectief’
>> 4.4 ‘Programma eis: gebruiksvriendelijkheid’
>> 4.5 ‘Het cyclisch model van zes stappen’